Wznowienie sprawy rozwodowej – czy można ponownie ubiegać się o rozwód z orzeczeniem o winie?

Zanim przejdziemy do odpowiedzi na pytanie, czy i kiedy można wznowić sprawę rozwodową, warto na chwilę zatrzymać się przy samej istocie rozwodu z orzeczeniem o winie. To rozwiązanie, które może przynieść konkretne korzyści.

Korzyści z orzeczenia winy małżonka za rozpad małżeństwa

Orzeczenie winy drugiego małżonka może dać stronie niewinnej kilka realnych korzyści:

🔹1. Alimenty bez ograniczenia czasowego

Jeśli po rozwodzie pogorszy się Twoja sytuacja finansowa, możesz ubiegać się o alimenty od małżonka uznanego za wyłącznie winnego – i to nawet wtedy, gdy nie jesteś w niedostatku. Co ważne, alimenty te mogą być przyznane bezterminowo, aż do ponownego zawarcia małżeństwa.

🔹2. Zwrot kosztów procesu

Jeżeli sąd orzeknie, że za rozpad związku odpowiada wyłącznie druga strona, to ona pokrywa koszty postępowania sądowego – w tym Twoje wydatki na adwokata czy opłaty sądowe.

🔹3. Wpływ na sytuację dzieci

Samo orzeczenie o winie nie decyduje o władzy rodzicielskiej ani kontaktach z dziećmi – tu najważniejsze jest ich dobro. Jednak jeśli przyczyna winy (np. przemoc, uzależnienia) wpływa także na dzieci, może to być podstawą do ograniczenia lub odebrania władzy rodzicielskiej albo do ograniczenia kontaktów z dzieckiem. Sąd może np. zarządzić, że spotkania będą się odbywać tylko w obecności kuratora.

🔹4. Moralna satysfakcja i poczucie sprawiedliwości

Choć nie jest to argument prawny, dla wielu osób orzeczenie winy drugiej strony ma duże znaczenie emocjonalne – szczególnie po zdradzie, przemocy czy opuszczeniu rodziny. To forma uznania krzywdy i może ułatwić rozpoczęcie nowego etapu życia.

Minusy orzekania o winie małżonka za rozpad małżeństwa

Zanim zdecydujesz się na rozwód z orzekaniem o winie, dobrze poznaj jego drugą stronę.

🔹1. Długi i trudny proces

Żeby sąd orzekł o winie, trzeba tę winę udowodnić. To oznacza konieczność przedstawiania dowodów (zeznania świadków, wiadomości, zdjęcia), uczestniczenia w wielu rozprawach i dokładnego opisywania prywatnych spraw. Cały proces może trwać nawet kilka lat.

🔹2. Duży stres i koszty

Sprawa rozwodowa z orzekaniem o winie bywa emocjonalnie wyczerpująca – dotyczy intymnych szczegółów życia, często wiąże się z konfliktem i napięciem. To też wyższe koszty: więcej rozpraw, więcej pracy adwokata, czasem opinie biegłych.

🔹3. Brak wpływu na podział majątku

Nawet jeśli sąd uzna, że tylko druga strona ponosi winę za rozpad małżeństwa, nie oznacza to, że dostaniesz większy kawałek wspólnego majątku. Podział majątku odbywa się niezależnie od winy i zależy od wkładu każdego z małżonków, a nie od tego, kto zawinił.

🔹4. Ryzyko orzeczenia winy obojga małżonków

Jeśli sąd uzna, że obie strony przyczyniły się do rozpadu związku (nawet w różnym stopniu), orzeknie winę obustronną. Wtedy nie ma mowy o dożywotnich alimentach – obowiązek alimentacyjny będzie ograniczony lub nie będzie go wcale.

Czy mogę wystąpić o ponowne rozpatrzenie  sprawy rozwodowej z orzekaniem o winie?

Możliwość ponownego rozpoznania sprawy rozwodowej z orzeczeniem o winie istnieje – ale tylko w wyjątkowych i ściśle określonych przez prawo sytuacjach. Nie wystarczy niezadowolenie z treści zapadłego wyroku ani subiektywne poczucie niesprawiedliwości.

Owszem, w określonych sytuacjach istnieje możliwość zmiany treści prawomocnego  wyroku orzekającego rozwód, jednak muszą to być okoliczności wyjątkowe, których  podniesienie musi nastąpić w kodeksowo określonych terminach. Zmiana taka może  dotyczyć zarówno orzeczenia o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dzieckiem,  alimentach, ale także – w niektórych przypadkach – orzeczenia o winie. 

Efektem całego postępowania w sprawie o rozwód jest wyrok Sądu Okręgowego,  mocą którego Sąd rozwiązuje małżeństwo Stron i jednocześnie orzeka,  czy i który z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia małżeńskiego. Na zgodny  wniosek Stron, Sąd odstępuje od badania czy wina w rozpadzie związku miała miejsce  i kto za nią ponosi odpowiedzialność.  

Tak, jak wspomniałam powyżej, istnieją absolutnie wyjątkowe okoliczności  oraz określone terminy, w których jest możliwa zmiana prawomocnego orzeczenia w sprawie o rozwód, także w zakresie winy. Wznowienie prawomocnie zakończonego  postępowania to instytucja, która została uregulowana w art. 399-416¹ Kodeksu  postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.). Ustawodawca w Kodeksie wskazuje jasno  ściśle określone przepisami sytuacje, w których taka możliwość jest prawnie  uzasadniona. Dzieje się tak, gdy: 

• mamy do czynienia z tzw. nieważnością postępowania, tj. w wydaniu orzeczenia  brała udział osoba nieuprawniona (nie by to legalny sędzia) albo jeżeli orzekał sędzia  wyłączony z mocy ustawy, a Strona przed uprawomocnieniem się wyroku nie mogła  domagać się wyłączenia takiej osoby lub jeżeli Strona nie miała zdolności sądowej lub  procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek naruszenia  przepisów prawa, Strona była pozbawiona możności działania. Wskazuje na to art.  401 k.p.c., mówiący wprost, że: „Można żądać wznowienia postępowania z powodu  nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli  orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się  wyroku nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności  sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana bądź jeżeli wskutek  naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak  żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania  ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła  dokonane czynności procesowe.”;
•  orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów prawa, które zostały uznane  przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, ratyfikowaną umową  międzynarodową lub z ustawą. W art. 4011 k.p.c., czytamy, że: „Można żądać  wznowienia postępowania również w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o  niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową  międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.”. 

Do innych kodeksowych podstaw zainicjowania postępowania o wznowienie  postępowania, zakończonego prawomocnym orzeczeniem Sądu należą sytuacje,  gdy:

• wyrok został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym  albo na skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym lub też wyrok został  uzyskany za pomocą przestępstwa. 

Na podstawie art. 403 k.p.c., można również żądać wznowienia postępowania w razie  późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku  prawnego albo wykrycia takich faktów lub środków dowodowych, które mogłyby mieć  wpływ na wynik sprawy, a z których Strona nie mogła skorzystać w poprzednim  postępowaniu.  

Okoliczności, uzasadniające wystąpienie ze skargą o wznowienie postępowania  to jedno. Trzeba jednak pamiętać również o terminach. Terminy to coś bardzo  ważnego dla systemu prawa, również w tym przypadku. Artykuł 407 § 1 k.p.c. mówi  jasno: „Skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzymiesięcznym; termin ten liczy  się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą  jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w  którym o wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.”  Dalej zaś, w art. 408 k.p.c. ustawodawca podkreśla: „Po upływie lat dziesięciu od dnia  uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku,  gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie  reprezentowana.” 

Co bardzo istotne dla omawianej tu instytucji, istnieje jeszcze jeden bezwzględny  zakaz żądania wznowienia postępowania, a odnoszący się konkretnie  do skargi o wznowienie postępowania od wyroku orzekającego unieważnienie  małżeństwa lub rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, tj. jeżeli choćby  jedna ze Stron zawarła po jego uprawomocnieniu się nowy związek małżeński (art.  400 k.p.c.). Warto w takiej sytuacji skorzystać z pomocy profesjonalisty – adwokat od spraw rozwodowych pomoże ocenić, czy istnieją podstawy do wznowienia postępowania. Samodzielna ocena przesłanek prawnych może być trudna, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy skomplikowanego orzeczenia o winie.

Skargę o wznowienie postępowania składamy w Sądzie, który wydał zaskarżone  orzeczenie, czyli w omawianej sytuacji w Sądzie Okręgowym, który orzekł rozwód.

Podsumowanie:

• Wznowienie rozwodu z orzeczeniem o winie jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego – samo niezadowolenie z wyroku nie wystarczy.

• Podstawy wznowienia to m.in.: udział nieuprawnionego sędziego, brak należytej reprezentacji strony, orzeczenie wydane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, wyrok oparty na sfałszowanych dokumentach lub przestępstwie, albo wykrycie nowych dowodów, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

• Skargę o wznowienie trzeba złożyć w ciągu 3 miesięcy od momentu, gdy strona dowiedziała się o podstawie wznowienia – i nie później niż 10 lat od uprawomocnienia wyroku (z wyjątkiem szczególnych przypadków braku reprezentacji).

• Nie można wznowić postępowania rozwodowego, jeśli choć jedna ze stron po wyroku zawarła nowe małżeństwo – jest to prawny zakaz wznowienia.

• Skargę składa się do sądu, który wydał pierwotny wyrok rozwodowy, czyli najczęściej do sądu okręgowego.

W jakich warunkach mogę wystąpić o ponowne  rozpatrzenie sprawy rozwodowej z orzekaniem o  winie?

Instytucja skargi o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania została  uregulowana w art. 399-416¹ k.p.c. Tak, jak już wskazywałam powyżej, wznowienie  postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem jest możliwe jedynie w ściśle  określonych przepisami sytuacjach, w tym między innymi, gdy: 

• wyrok został oparty na podrobionym dokumencie,
• wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa, czy też wykryte zostały takie  okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik  sprawy, a z których Strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Zgodnie z art. 405 k.p.c.: „Do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności oraz  na podstawie przewidzianej w art. 4011 k.p.c. właściwy jest sąd, który wydał  zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji,  właściwy jest sąd instancji wyższej. Do wznowienia postępowania na innej podstawie  właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy.” Przekładając to na język  bardziej zrozumiały i odnosząc kodeksowe uregulowanie do kwestii rozwodowych,  trzeba wskazać, że skargę o wznowienie postępowania składamy w Sądzie, który  wydał zaskarżone orzeczenie, czyli w Sądzie Okręgowym, który orzekł rozwód. 

Skarga o wznowienie postępowania podlega takiej samej opłacie jak pozew o rozwód,  w związku z czym wynosi 600 zł. Jako podstawę prawną, należy przywołać tu art. 18 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.o kosztach sądowych w sprawach cywilnych  (Dz.U.2024.959 t.j.) a także art. 26 § 1 tejże Ustawy. 

Można w tym miejscu zadać uzasadnione pytanie, czy apelacja różni się od skargi  o wznowienie postępowania, a jeśli tak to czym? 

Te dwa środki zaskarżenia różnią się od siebie i to w sposób zasadniczy.

Apelacja stanowi zwyczajny środek zaskarżenia i służy od wyroku Sądu I instancji  wówczas, gdy sprawa nie została jeszcze prawomocnie zakończona. Środek ten służy  niejako standardowo do przeprowadzenia przez Sąd Odwoławczy kontroli  merytorycznej i prawnej wyroku Sądu I instancji. Trzeba pamiętać, żeby wnieść  apelację w terminie absolutnie nieprzekraczalnym, tj. w terminie dwutygodniowym  od dnia doręczenia Stronie skarżącej wyroku wraz z uzasadnieniem. 

Skarga o wznowienie postępowania jest natomiast instytucją nadzwyczajną,  która może zostać zainicjowana i przeprowadzona w sytuacjach ściśle określonych  w Ustawie.  

Można skorzystać ze skargi wówczas, gdy postępowanie rozwodowe zostało  już prawomocnie zakończone, ale – z uwagi na szczególne okoliczności – wydane  orzeczenie nie może zostać utrzymane w polskim porządku prawnym.  

Celem omawianego postępowania jest wyeliminowanie rażącej wady, która dotknęła  prawomocnie zakończone postępowanie.  

Termin, który – zgodnie z przepisami – musi zostać dochowany, by skutecznie  przeprowadzić postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania to 3 m-ce lub 5  lat. Co to oznacza? Nic innego jak to, że wznowienia postępowania możemy żądać  w terminie trzech miesięcy od dnia, w którym dowiedzieliśmy się o podstawie  wznowienia, lecz maksymalnie w ciągu pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku  (z wyjątkiem sytuacji, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była  należycie reprezentowana).

Podsumowanie: 

• Wznowienie sprawy rozwodowej jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach, np. gdy wyrok oparto na fałszywych dokumentach, przestępstwie lub ujawniono nowe dowody, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a wcześniej nie były dostępne.

• Skargę o wznowienie składa się do sądu, który wydał rozwód, czyli do właściwego Sądu Okręgowego. Opłata sądowa wynosi 600 zł – tyle samo co przy pozwie rozwodowym.

• Apelacja i skarga o wznowienie to dwa różne środki prawne – apelację składa się przed uprawomocnieniem wyroku, a skargę o wznowienie dopiero po zakończeniu sprawy, w razie poważnych uchybień.

• Skarga o wznowienie to środek nadzwyczajny, który służy wyeliminowaniu poważnych błędów sądu i nieprawidłowości, które nie powinny mieć miejsca w prawomocnym orzeczeniu.

• Termin na złożenie skargi to 3 miesiące od wykrycia podstawy wznowienia, ale nie później niż 5 lat od uprawomocnienia się wyroku (chyba że strona była pozbawiona możliwości działania lub właściwej reprezentacji).

Czy jest możliwość wystąpienia o ponowne  rozpatrzenie sprawy o rozwód z orzekaniem o  winie po wcześniejszym rozwodzie za  porozumieniem stron?

Jeżeli od czasu prawomocnie zakończonego postępowania nic nowego nie wydarzyło  się w sprawie, to absolutnie nie ma możliwości, by na swój sposób „poprawić” wyrok  rozwodowy i wnieść ponownie o orzeczenie rozwodu – tym razem z winy małżonka. 

W systemie prawa istnieje pewna zasada, która na takie działanie, jak opisane  powyżej, nie pozwala. 

Res Iudicata, bo o tej zasadzie mowa, to tzw. „powaga rzeczy osądzonej”. Oznacza  ona, że nie wolno inicjować i procedować postępowania sądowego o ten sam  przedmiot, między tymi samymi Stronami, jeżeli dana materia (sprawa) została  już prawomocnie rozstrzygnięta przez Sąd.  

Odnosząc te rozważania do kwestii procesu rozwodowego, trzeba z całą mocą  podkreślić, że nie ma możliwości, by na podstawie tego samego stanu faktycznego  wnosić – najpierw o orzeczenie rozwodu bez winy małżonka, tj. za porozumieniem  Stron, a po uprawomocnieniu się wyroku, „zmienić stanowisko w sprawie” i wnosić  o rozwód z orzeczeniem winy którejś ze Stron. Takie „następcze” postępowanie  nie może opierać się na tych samych twierdzeniach i dowodach, na których opierało  się pierwsze postępowanie. 

Owszem, istnieje możliwość wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania,  jednak ta instytucja może zostać wykorzystana wyłącznie w ściśle określonych w  Kodeksie sytuacjach. W szczególności takie postępowanie musi opierać się o zupełnie  nowe fakty i dowody, które bezsprzecznie mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia  sprawy, a jednocześnie nie były znane Stronie w czasie procedowania pierwszego  postępowania, tj. procesu o rozwód bez orzekania o winie.  

Może również mieć miejsce sytuacja, kiedy np. wyrok rozwodowy zapadnie w oparciu  o zeznania świadka, który kłamał w procesie i zostało to stwierdzone prawomocnym  wyrokiem karnym. W takim wypadku, skarga o wznowienie postępowania będzie zasadna i osadzona w prawie. Trzeba pamiętać jednak o tym, że jest to instytucja  nadzwyczajna i obwarowana szeregiem wymogów, których spełnienie warunkuje  pomyślne procedowanie. 

Warto wskazać, że prawo przewiduje pewne rozwiązania, które mogą stać się  użyteczne w opisanej na wstępie sytuacji. Prawomocnie rozwiedziony małżonek – bez  orzeczenia o winie którejkolwiek ze Stron, czując pewnego rodzaju … „niedosyt” może  rozważyć wystąpienie z pozwem cywilnym np. o odszkodowanie i/lub  zadośćuczynienie za doznane szkody, poniesione z winy (choć nie wyrażonej w treści  wyroku!) drugiego małżonka. Można tu mieć na myśli zachowania jednego  z małżonków etycznie naganne, a więc takie, które – analizując związek przyczynowo skutkowy – doprowadziły do szkody materialnej u drugiego małżonka  i/lub spowodowały straty w sferze emocji oraz psychiki.  

Oczywiście, kwestią zasadniczą pozostaje to, czy Strona będzie w stanie wykazać  powyżej wskazane okoliczności – dowodowo. Trzeba mieć bowiem, na uwadze,  że to dowodami wygrywa się sądową batalię.  

Jeżeli ktoś zastanawia się, czy jest jakakolwiek możliwość uzyskania alimentów  od byłego małżonka, posiadając wyrok rozwodowy, w którym Sąd nie orzekał o winie  którejkolwiek ze Stron, to jest taka możliwość.  

W przypadku rozwodu bez orzekania o winie, alimentów od byłego małżonka można  żądać tylko, jeżeli drugi były małżonek znajdzie się w niedostatku. Czym zatem jest  ten niedostatek? 

Niedostatek to szczególnie trudna sytuacja materialna – brak możliwości „związania  końca z końcem”. W niedostatku pozostaje osoba, która nie jest w stanie za pomocą  własnych sił zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. Niedostatek musi  być niezawiniony (np. wywołany przez chorobę uniemożliwiającą pracę zawodową).  Jeżeli osoba, wykorzystując swoje własne siły, nie jest w stanie sama o siebie zadbać,  to może żądać alimentów od byłego małżonka. Oznacza to, że przy rozwodzie bez  orzekania o winie alimenty od byłego małżonka można uzyskać jedynie  w wyjątkowych sytuacjach. Dodatkowo, obowiązek alimentacyjny między byłymi  małżonkami wygasa z upływem 5 lat od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego i tylko w wyjątkowych sytuacjach, na wniosek uprawnionego do alimentów, obowiązek  ten może być przedłużony przez Sąd – na okres powyżej 5 lat. Co bardzo istotne,  obowiązek alimentacyjny wygaśnie wcześniej niż z upływem 5 lat, gdy małżonek  uprawniony do alimentów wejdzie w nowy związek małżeński.

Podsumowanie:

• Nie można ponownie żądać rozwodu z orzeczeniem o winie, jeśli wcześniej zapadł prawomocny wyrok rozwodowy bez orzekania o winie – obowiązuje zasada powagi rzeczy osądzonej (res iudicata).

• Skarga o wznowienie postępowania jest możliwa tylko w wyjątkowych przypadkach, np. gdy pojawiły się nowe dowody lub stwierdzono, że świadek składał fałszywe zeznania potwierdzone wyrokiem karnym.

• Nie da się “zmienić zdania” i ponownie prowadzić sprawy rozwodowej w oparciu o te same fakty i dowody, które były już oceniane przez sąd.

• Alternatywnie, można rozważyć pozew cywilny o odszkodowanie lub zadośćuczynienie, jeżeli były małżonek wyrządził szkodę swoim zawinionym zachowaniem (np. przemoc, zdrada), nawet jeśli w wyroku rozwodowym nie wskazano winy.

• Alimenty po rozwodzie bez orzekania o winie są możliwe tylko wtedy, gdy uprawniony małżonek jest w niedostatku, czyli nie może samodzielnie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych.

• Obowiązek alimentacyjny po rozwodzie bez winy trwa maksymalnie 5 lat, chyba że sąd, na wniosek, wyjątkowo go przedłuży; alimenty wygasają wcześniej, jeśli uprawniony zawrze nowe małżeństwo.

Czy mam możliwość wystąpić o ponowne  rozpatrzenie sprawy rozwodowej z orzekaniem o  winie ze strony byłej małżonki? Jeśli tak, to w  jakich warunkach?

Jak już wyjaśniono wcześniej, skarga o wznowienie postępowania musi m.in. opierać  się na nowych twierdzeniach oraz dowodach na ich poparcie, nieznanych w czasie  procedowania wznawianego postępowania.  

Żeby rozwiać ewentualne wątpliwości Czytelników, wyjaśniam, że jest zasadnicza  różnica pomiędzy skargą o wznowienie postępowania rozwodowego a złożeniem  pozwu o rozwód.  

Pozew o rozwód to pismo procesowe, inicjujące całe postępowanie rozwodowe.  Pismo to składane jest przez Powoda i zawiera szereg twierdzeń w przedmiocie  wykazania, iż doszło do trwałego oraz zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego  Stron na trzech płaszczyznach: fizycznej, emocjonalnej oraz gospodarczej,  a także czy i kto ponosi za to winę. Pozew rozpoczyna postępowanie,  które – po przeprowadzeniu postępowania dowodowego – kończy się prawomocnym  rozstrzygnięciem, tj. wyrokiem w sprawie. Wniesienie ww. pisma procesowego  do Sądu oznacza jednocześnie, że wcześniej nie była procedowana sprawa o rozwód  między tymi, określonymi Stronami. 

Pozew rozwodowy należy skierować do Sądu Okręgowego, w którego okręgu  małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, o ile chociaż jedno  z małżonków stale w tym okręgu przebywa. W przeciwnym przypadku właściwym jest  Sąd miejsca zamieszkania Pozwanego, a gdyby jego miejsce zamieszkania nie było  znane, sąd właściwy według miejsca zamieszkania Powoda (art.41 k.p.c.).

Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić  właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy w Warszawie wskaże Sąd, przed którym  należy wytoczyć powództwo (np.: w sytuacji, gdy małżonkowie przebywają poza  granicami kraju – art. 45 k.p.c.). 

Skarga o wznowienie postępowanie, stanowi pewien nadzwyczajny rodzaj  postępowania, które może zostać zainicjowane po spełnieniu szeregu, opisanych  wyżej, okoliczności i w sytuacji, kiedy postępowanie o rozwód między danymi  Stronami zostało już prawomocnie zakończone.  

Skargę o wznowienie postępowania składamy w Sądzie, który wydał zaskarżone  orzeczenie, czyli w omawianej sytuacji w Sądzie Okręgowym, który orzekł rozwód.

Jakie dowody mogą stanowić podstawę do  wznowienia sprawy rozwodowej?

Zgodnie z treścią art. 403 § 2 k.p.c., można żądać wznowienia postępowania w razie  późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku  prawnego albo wykrycia takich faktów lub środków dowodowych, które mogłyby mieć  wpływ na wynik sprawy, a z których Strona nie mogła skorzystać w poprzednim  postępowaniu. 

Nowe okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ  na wynik sprawy, to takie fakty (twierdzenia o faktach) lub dowody, z których Strona  nie mogła skorzystać w postępowaniu prawomocnie zakończonym,  a które albo istniały przed uprawomocnieniem się wyroku rozwodowego albo pojawiły  się dopiero po zakończeniu postępowania. 

Możliwość wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. jest uzależniona  od kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek. Po pierwsze – wykrycie po  uprawomocnieniu się wyroku nowych faktów lub dowodów, które istniały w toku  postępowania, ale nie zostały w nim powołane. Po drugie – możliwość ich wpływu na  wynik sprawy. I wreszcie po trzecie – niemożliwość skorzystania z nich przez Stronę  w poprzednim postępowaniu.

Brak możliwości skorzystania w poprzednim postępowaniu z określonych okoliczności  faktycznych lub dowodów nie zachodzi wówczas, gdy istniała w poprzednio toczącym  się postępowaniu obiektywna możliwość powołania dowodów w tym postępowaniu,  a tylko na skutek zaniedbań Strona tego nie uczyniła. Z kolei, brak świadomości  istnienia środków dowodowych musi wynikać z przyczyn obiektywnych, niezależnych  od Strony, a nie z zaniechania działania w trakcie postępowania. 

Przykładowe okoliczności, które mogą być podstawą do wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania w sprawie rozwodowej to m.in.:  

• nowe dowody, które nie były wcześniej dostępne (SMS-y, wiadomości e-mail,  nagrania, dokumenty pozyskane przez detektywa, a dotyczące zdrady lub przemocy  itp.);
• okoliczność zatajenia istotnych faktów dla rozstrzygnięcia sprawy (posiadanie dzieci  pozamałżeńskich, pozostawanie w relacji pozamałżeńskiej itp.);
• fałszywe zeznania świadków, które miały istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie  orzeczenia (warunkiem skutecznego powołania się na tę okoliczność jest stwierdzenie  fałszerstwa w prawomocnym wyroku karnym).

„Istotność” i „nowość” dowodu – co to oznacza? 

„Istotność” – oznacza, że dane twierdzenie lub środek dowodowy musi mieć istotne  znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy przez to rozumieć, że dany dowód  pozwala jednoznacznie zrekonstruować określony element stanu faktycznego, tj.  danej sytuacji, którą bada Sąd. 

W kontekście postępowania ze skargi o wznowienie procesu rozwodowego,  „istotność” dowodu zawiera w sobie założenie, że przeprowadzenie tegoż środka  dowodowego uzasadni zmianę wyroku. 

„Nowość” – oznacza, że dowód albo istniał już w chwili zakończenia sprawy,  ale nie był znany Stronie albo też ujrzał światło dzienne dopiero po zakończeniu  postępowania – także w świadomości Strony. Sąd w każdorazowym przypadku,  analizuje, czy Strona działała z należytą starannością, a to, czy Strona mogła  wcześniej dany dowód pozyskać i okazać Sądowi.

Czy wznowienie postępowania rozwodowego  może wpłynąć na alimenty lub podział majątku?

Zdecydowanie tak, jednak w zależności od tego, na jakich okolicznościach,  tj. kodeksowych przesłankach wznowienia postępowania, opieramy skargę  o wznowienie. Istotą sprawy jest materia (twierdzenia i dowody), które legły u podstaw  zainicjowania postępowania wznowieniowego. 

Jeżeli w toku procesu rozwodowego doszło do ustalenia winy którejkolwiek ze Stron  za rozpad pożycia i na tej podstawie zostały orzeczone alimenty  od jednego z małżonków na rzecz drugiego, wówczas wznowienie postępowania,  którego celem jest podważenie winy za rozpad małżeństwa, a w efekcie postępowania  dowodowego, ustalenie, że żadnej winy nie było lub to drugi małżonek jest  odpowiedzialny za rozpad związku małżeńskiego, może dojść do zmiany orzeczenia  w zakresie tychże alimentów.  

Może także dojść do sytuacji, że co prawda kwestia winy nie zostanie „dotknięta”  postępowaniem wznowieniowym, ale pojawią się nowe dowody świadczące  o zupełnie odmiennej od dotychczas postrzeganej, sytuacji, która bezpośrednio  wpływa na wymiar i jakość obowiązku alimentacyjnego małżonka.  

W tym aspekcie, warto pamiętać o ustawie – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej:  k.r.o.) regulującym kwestię obowiązku alimentacyjnego rozwiedzionych małżonków.  Jednym z typów tych roszczeń są roszczenia alimentacyjne małżonka  rozwiedzionego, który znajduje się w niedostatku i nie został on uznany za wyłącznie  winnego rozkładu pożycia. Powyższe wynika z art. 60 § 1 k.r.o., zgodnie z którym  „Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu  pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka  rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym  usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i  majątkowym zobowiązanego”.

Odmienne do relacji małżonków i odpowiedzialności za winę w rozkładzie pożycia  podchodzi Ustawa w § 2, gdzie czytamy: „Jeżeli jeden z małżonków został uznany za  wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie  sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego  może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w  odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka  niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.” 

Widać zatem, że rozstrzygnięcie Sądu w zakresie winy za rozpad małżeństwa Stron  ma zasadnicze znaczenie przy ustalaniu na przyszłość obowiązków finansowych  małżonków względem siebie. 

Trzeba także pamiętać, że orzeczenie co do winy, zawarte w wyroku rozwodowym,  wiąże Sąd, który orzeka o obowiązku alimentacyjnym na podstawie analizowanego  przepisu. 

Opisany powyżej obowiązek alimentacyjny wobec małżonka został ograniczony przez  art. 60 § 3 k.r.o., z którego wynika, że: „Obowiązek dostarczania środków utrzymania  małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego  małżeństwa. Jednakże, gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie  został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem  pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności  sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni”. 

Jak wynika wprost z przepisów Ustawy obowiązek ten wygasa z upływem 5 lat  od chwili uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Wygaśnięcie następuje z mocy  samego prawa, bez orzeczenia Sądu, jednakże przedłużenie tego obowiązku może  być dokonane wyłącznie orzeczeniem Sądu, wydanym na wniosek uprawnionego.  Za wyjątkowe okoliczności, uzasadniające roszczenie, uznaje się m.in. kalectwo  wskutek wypadku, nagłą chorobę, utratę majątku wskutek działań żywiołu itp.  Bez znaczenia pozostaje zawarcie związku małżeńskiego przez małżonka  zobowiązanego. 

Jeżeli – na skutek postępowania wznowieniowego – małżeństwo nadal będzie trwać,  to wówczas obowiązek alimentacyjny między małżonkami zostanie zniesiony, chyba  że … któryś z małżonków, w toku trwającego małżeństwa, wystąpi z roszczeniem o zobowiązanie małżonka do przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny.  Takie roszczenie za swoją prawną podstawę przyjmuje art. 27 k.r.o. 

Odpowiadając na drugą część pytania … 

Postępowanie o podział majątku jest postępowaniem odrębnym od postępowania  w sprawie o rozwód. To dwie sprawy, których przedmiot – choć ze sobą faktycznie  połączony – dla systemu prawa jest różny.  

Owszem, postępowanie wznowieniowe, a raczej jego efekt w postaci nowych ustaleń  faktycznych oraz prawnych, może niejako pośrednio wpłynąć na podział majątku  Stron.  

W sytuacji, gdy postępowanie wznowieniowe zostało zainicjowane, a wyrok  rozwiązujący małżeństwo Stron został wzruszony, wobec czego należy uznać,  że małżeństwo Stron nadal trwa – nie ma podstaw do podziału majątku małżeńskiego  Stron. Co do zasady bowiem, podział majątku następuje po rozwodzie.  

Można, w tym miejscu zadać sobie pytanie, czy możliwe jest połącznie sprawy  o rozwód i podział majątku… Odpowiedź brzmi: TAK, ale – pod pewnymi warunkami.  

Po pierwsze, Sąd Okręgowy, może zgodzić się na dokonanie podziału majątku  w postępowaniu o rozwód wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki,  tzn. nie wydłuży procesu o rozwód.  

Po drugie, tylko wtedy, kiedy pomiędzy Stronami nie ma żadnego sporu co do sposobu  podziału majątku wspólnego, w szczególności w zakresie wzajemnych spłat, wartości,  składu tego majątku i innych okoliczności. W połączonych postępowaniach,  małżonkowie muszą być „dogadani” w kwestii tego, „co się komu należy”.  

To zawsze Sąd decydować będzie, czy w danej, konkretnej sprawie te dwa  postępowania można ze sobą połączyć. Jeśli Sąd uzna, że to przeciągnęłoby sprawę,  wówczas pozostawi wniosek o podział bez rozpoznania. W takim wypadku,  po zakończeniu sprawy o rozwód, Strony będą musiały złożyć osobny wniosek  o podział majątku wspólnego do Sądu Rejonowego lub – jeśli są zgodni w zakresie  podziału – udać się do notariusza.

Trzeba podkreślić, że z praktyki wynika, że Sądy bardzo niechętnie łączą proces  rozwodowy z postępowaniem o podział majątku. Jeśli dla przykładu, do podziału  nieruchomości potrzebna będzie opinia biegłego, Sąd może uznać,  że choćby ta okoliczność przyczyni się do przedłużenia postępowania. Jednak, jeżeli  pomiędzy Stronami nie ma konfliktu, a podział nie rodzi komplikacji, możliwe jest  rozstrzygnięcie wszystkiego nawet na jednej rozprawie. 

Wracając jeszcze do kwestii relacji pomiędzy postępowaniem wznowieniowym  a podziałem majątku, to trzeba wskazać, że w sytuacji, gdy postępowanie o podział  majątku małżeńskiego Stron już się zakończyło prawomocnym rozstrzygnięciem,  to co do zasady orzeczenie o podział pozostaje w mocy. Nie jest to jednak sytuacja  beznadziejna. Można w takim wypadku, rozważyć zainicjowanie postępowania  ze skargi o wznowienie postępowania również w kontekście postępowania o podział  majątku Stron. Stosujemy wówczas przepisy art. 399 k.p.c. i następne.

Podsumowanie: 

• Wznowienie postępowania może wpłynąć na alimenty, szczególnie gdy zmieni się ustalenie co do winy za rozpad małżeństwa lub ujawnią się nowe okoliczności wpływające na potrzeby lub możliwości finansowe małżonków.

• Wina za rozpad pożycia ma wpływ na wysokość i długość obowiązku alimentacyjnego – małżonek niewinny może otrzymać alimenty nawet bez niedostatku, a obowiązek ten może być bezterminowy (chyba że wejdzie w nowy związek).

• Alimenty po rozwodzie wygasają co do zasady po 5 latach, chyba że sąd – z uwagi na wyjątkowe okoliczności, np. ciężką chorobę – zdecyduje o ich przedłużeniu.

• Jeśli na skutek wznowienia sąd uchyli wyrok rozwodowy, małżeństwo nadal formalnie trwa, a więc nie ma podstaw do podziału majątku wspólnego.

• Podział majątku można połączyć z postępowaniem rozwodowym tylko wtedy, gdy nie ma między stronami sporu i nie spowoduje to przedłużenia procesu – decyduje o tym sąd.

• Jeśli podział majątku został już prawomocnie zakończony, można złożyć osobną skargę o wznowienie tego postępowania, opierając się na przepisach art. 399 i kolejnych Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy można wznowić sprawę rozwodową po  wielu latach od orzeczenia?

Dopuszczalność skorzystania z instytucji wznowienia postępowania rozwodowego  uzależniona jest od zachowania terminu do wystąpienia do Sądu ze skargą  o wznowienie całego procesu. Należy pamiętać, że terminem tym są 3 miesiące (!!!)  od dnia, w którym Strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a więc od dnia,  w którym Strona poznała nowe fakty i dowody, które chciałaby powołać jako podstawę  skargi, albo też dowiedziała się o wadzie prawnej, która dotknęła prawomocnie  zakończone postępowanie (np. świadek fałszywie zeznawał!). 

Artykuł 407 § 1 k.p.c. mówi jasno: „Skargę o wznowienie wnosi się w terminie  trzymiesięcznym; termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o  podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak  należytej reprezentacji – od dnia, w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej organ  lub jej przedstawiciel ustawowy.” Dalej zaś, w art. 408 k.p.c. ustawodawca podkreśla:  „Po upływie lat dziesięciu od dnia uprawomocnienia się wyroku nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania  lub nie była należycie reprezentowana.” 

Co bardzo istotne dla omawianej tu instytucji, istnieje jeszcze jeden bezwzględny  zakaz żądania wznowienia postępowania, a odnoszący się konkretnie do skargi  o wznowienie postępowania od wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa  lub rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron  zawarła po jego uprawomocnieniu się nowy związek małżeński (art. 400 k.p.c.). 

Kwestia dochowania przez Stronę terminu jest zasadnicza. To tzw. wymóg formalny,  który bada Sąd. Jeżeli Strona spóźni się ze złożeniem omawianej skargi, wówczas  skarga zostanie uznana przez Sąd za niedopuszczalną, co będzie skutkować  jej odrzuceniem, mówi o tym art. 410 k.p.c. System prawa i w takiej sytuacji  nie pozostawia obywatela bez pomocy. Przepis art. 168 § 1 k.p.c. jasno stwierdza,  że: „Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd  na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.” I dalej, w art. 169 k.p.c., Ustawa  przewiduje, że: „Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w  którym czynność miała być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny  uchybienia terminu. § 2. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności  uzasadniające wniosek. § 3. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać  czynności procesowej.” 

Zatem, jak widać, nie ma sytuacji bez wyjścia, aczkolwiek terminów w postępowaniu  przed Sądem należy pilnować! ☺

Szybka pomoc prawna w sprawach rodzinnych

Zaufaj naszemu doświadczeniu i skuteczności. Nasi prawnicy specjalizują się w sprawach dotyczących utrudniania kontaktów i alienacji rodzicielskiej. Zapewniamy indywidualne podejście, szybkie działania i pełne wsparcie – od analizy sytuacji po reprezentację w sądzie. Skontaktuj się z nami, by odzyskać swoje prawa i odbudować więź z dzieckiem.

Opinie klientów – Zaufaj profesjonalistom

Wielu ojców odzyskało kontakt z dzieckiem dzięki naszej pomocy. Ich historie potwierdzają skuteczność naszych działań i zaangażowanie w walkę o sprawiedliwość. Dołącz do grona klientów, którzy nie pozwolili odebrać sobie prawa do bycia rodzicem..