Najpoważniejszą konsekwencją jest uchylenie zezwolenia i doprowadzenie do aresztu śledczego, a po uchyleniu nie można już drugi raz ubiegać się o dozór w tej samej sprawie. Nie każde uchybienie kończy się jednak tak samo. Sąd bada charakter naruszenia, a w wyjątkowych przypadkach może od uchylenia odstąpić. Wbrew częstemu przekonaniu na postanowienie o uchyleniu przysługuje zażalenie.
Co właściwie znaczy „złamanie dozoru elektronicznego”?
Nie ma jednego przepisu, który nazywałby to „złamaniem dozoru”. Są za to konkretne obowiązki, których naruszenie uruchamia reakcję sądu. Art. 43n Kodeksu karnego wykonawczego wymaga od skazanego, aby nieprzerwanie nosił nadajnik, dbał o powierzone urządzenia i zapewniał im stałe zasilanie energią elektryczną, a także udostępniał sprzęt do kontroli, naprawy lub wymiany.
Do tego dochodzi obowiązek udzielania wyjaśnień kuratorowi zawodowemu, podmiotowi dozorującemu i centrali monitorowania oraz stawiania się na wezwania. Przy dozorze stacjonarnym dochodzi rzecz najważniejsza w praktyce: przebywanie we wskazanym miejscu w wyznaczonym czasie. To właśnie nieobecność w godzinach kary oraz manipulowanie przy urządzeniu generują sygnał w Centrali Monitorowania.
Kiedy sąd musi uchylić zezwolenie?
Art. 43zaa § 1 Kodeksu karnego wykonawczego wymienia cztery sytuacje, w których uchylenie jest obligatoryjne. Sąd nie ma tu swobody co do zasady, choć ma wentyl bezpieczeństwa opisany w następnej sekcji.
| Podstawa | Na czym polega |
|---|---|
| art. 43zaa § 1 pkt 1 | Skazany nie zgłosił w terminie gotowości do instalacji urządzeń albo uchyla się od założenia nadajnika lub instalacji rejestratora |
| art. 43zaa § 1 pkt 2 | Skazany naruszył porządek prawny, w szczególności popełnił przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, albo uchyla się od obowiązków związanych z dozorem, od innych nałożonych obowiązków, od środka karnego, kompensacyjnego lub przepadku |
| art. 43zaa § 1 pkt 3 | Odwołano przerwę w wykonaniu kary z powodu innego niż ustanie przyczyny, dla której jej udzielono |
| art. 43zaa § 1 pkt 4 | Skazany został osadzony w zakładzie karnym w związku z tymczasowym aresztowaniem albo wykonaniem kary w innej sprawie |
Warto zauważyć, że punkt 2 jest bardzo pojemny. Obejmuje nie tylko naruszenia związane z samym dozorem, ale każde naruszenie porządku prawnego w trakcie odbywania kary. To najczęstsza podstawa uchylenia w praktyce.
Kiedy sąd może uchylić zezwolenie, ale nie musi?
Są dwa takie miejsca i oba mają znaczenie dla obrony. Pierwsze to art. 43zab Kodeksu karnego wykonawczego: sąd może uchylić zezwolenie, gdy skazany, któremu kurator zezwolił na opuszczenie miejsca dozoru, nie wrócił w wyznaczonym czasie. Uchylenie jest tu fakultatywne.
Drugie jest ważniejsze. Zgodnie z art. 43zaa § 2 sąd może odstąpić od uchylenia w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Dotyczy to również przesłanek obligatoryjnych z § 1. To jest przepis, wokół którego buduje się argumentację, gdy do naruszenia faktycznie doszło.
Czy przed uchyleniem sąd wysłucha skazanego?
Może, ale nie musi. Art. 43lm § 1 Kodeksu karnego wykonawczego stanowi, że przed uchyleniem sąd, o ile uzna to za konieczne, wysłuchuje skazanego lub jego obrońcę, a także sądowego kuratora zawodowego oraz przedstawiciela skazanego.
Praktyczny wniosek jest taki, że nie warto czekać na zaproszenie. Stanowisko można przedstawić sądowi z własnej inicjatywy, zanim zapadnie postanowienie, powołując się na okoliczności z art. 43zaa § 2.
Oskarżają Cię o złamanie zasad SDE?
Pomożemy wyjaśnić sytuację i bronić się przed uchyleniem dozoru oraz osadzeniem.
Czy na uchylenie dozoru przysługuje zażalenie?
Tak, przysługuje zażalenie. Art. 43lm § 2 Kodeksu karnego wykonawczego stanowi to wprost w odniesieniu do postanowienia sądu penitencjarnego o uchyleniu zezwolenia. Przepisy o zażaleniu na postanowienia dotyczące udzielenia i odmowy udzielenia zezwolenia stosuje się odpowiednio.
To rozróżnienie bywa mylone z inną regułą. Art. 43zae zamyka drogę do ponownego ubiegania się o dozór w tej samej sprawie, ale dotyczy nowego wniosku, a nie zaskarżenia wydanego postanowienia. To dwie różne instytucje: jedna wyklucza powtórkę, druga pozwala podważyć samą decyzję.
Co dzieje się bezpośrednio po uchyleniu?
Zgodnie z art. 43zad Kodeksu karnego wykonawczego sąd niezwłocznie poleca zatrzymać skazanego i doprowadzić go do aresztu śledczego bez wezwania, o czym należy go pouczyć. Warto zwrócić uwagę na sformułowanie „bez wezwania”: nie ma etapu, na którym skazany sam stawia się w wyznaczonym terminie.
Ile trwa sama procedura od naruszenia do postanowienia, wyjaśniamy osobno w tekście o tym, ile trwa uchylenie dozoru elektronicznego.
Kiedy grozi opłata za uszkodzony sprzęt?
Odpowiedzialność finansowa jest węższa, niż się powszechnie sądzi. Art. 43s Kodeksu karnego wykonawczego pozwala nałożyć opłatę wyrównawczą na rzecz podmiotu dozorującego wyłącznie za działanie umyślne: dopuszczenie do zniszczenia, uszkodzenia albo uczynienia niezdatnym do użytku nadajnika lub rejestratora.
- Opłata dotyczy tylko działania umyślnego; zwykłe zużycie ani przypadkowe uszkodzenie jej nie uzasadniają.
- Jej wysokość określa rozporządzenie i nie może przekraczać wartości urządzenia oraz kosztów ponownego zainstalowania.
- Na postanowienie w przedmiocie opłaty przysługuje zażalenie.
- Opłaty nie można orzec po upływie 6 miesięcy od dnia czynu.
Warto też sprostować rozpowszechnioną informację. Przepisy o dozorze nie przewidują obciążenia kosztami interwencji policji. Jedyną opłatą uregulowaną w tym rozdziale jest opłata wyrównawcza za urządzenia.
Awaria prądu albo zasięgu, czy to naruszenie?
Sama awaria nie jest czynem skazanego, ale obowiązek z art. 43n § 1 pkt 2 obejmuje zapewnienie urządzeniom stałego zasilania, więc bierność bywa oceniana surowo. Kluczowe jest to, co zrobisz po zdarzeniu.
Zgłoś problem natychmiast podmiotowi dozorującemu, centrali monitorowania i kuratorowi, i nie próbuj naprawiać sprzętu samodzielnie. Obowiązek udzielania wyjaśnień wynika z art. 43n § 1 pkt 4, a samodzielna ingerencja w urządzenie może zostać potraktowana jako umyślne działanie z art. 43s.
Stan prawny i źródła
Stan prawny na dzień 20 sierpnia 2026 r., z uwzględnieniem przepisów obowiązujących od 3 lutego 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. O wyniku sprawy decydują akta konkretnego postępowania. Jeżeli sprawa już się toczy, zobacz, jak pomagamy przy sprawach o wniosek o dozór elektroniczny.
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 911 ze zm.): art. 43m, art. 43n, art. 43p, art. 43s, art. 43lm, art. 43zaa, art. 43zab, art. 43zad, art. 43zae.
- Informator „Odbywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym”, Sąd Rejonowy w Białymstoku.
- Powiązane teksty: kto może złożyć wniosek o dozór elektroniczny oraz co warto wiedzieć o dozorze elektronicznym.
