Czy jest możliwe zatrzymanie prawa jazdy jednej kategorii? Sytuacja, w której kierowcy zostaje zatrzymane prawo jazdy przysparza mu niewątpliwie wielu problemów. Komplikuje się ona jeszcze bardziej, jeżeli zdarzenie takie dotyczy kierowców zawodowych (bardzo często osoby takie nie wiedzą początkowo, czy stracą uprawnienia do kierowania wszystkimi pojazdami czy też tylko określonej kategorii). Utrata prawa jazdy lub czasowe jego zatrzymanie może mieć wiele przyczyn – np. „brawurowa” jazda, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, czy przekroczenie dopuszczalnej ilości punktów karnych.
Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości
W myśl art. 42 § 2 Kodeksu karnego – w odniesieniu do sprawcy, który prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego sąd orzeka (obligatoryjnie) na okres nie krótszy niż 3 lata zakaz prowadzenia pojazdów. Orzekając taki zakaz sąd musi wskazać również, jakich pojazdów będzie on dotyczył. Tutaj można mówić o dwóch wariantach – zakaz może obejmować bowiem wszelkie pojazdy lub pojazdy określonego rodzaju np. samochody osobowe czy ciężarowe.
Zatrzymanie prawa jazdy jednej kategorii
Sąd orzekając zakaz prowadzenia pojazdów bierze pod uwagę rozmaite okoliczności – np. uprzednią karalność sprawcy za wykroczenia drogowe, zawartość alkoholu we krwi sprawcy (w momencie popełnienia przestępstwa) czy to, na jakiej drodze doszło do takiego zdarzenia. Nie bez znaczenia będzie także to, w jakim stopniu konkretny sprawca „potrzebuje” zachowania prawa do kierowania pojazdami poszczególnych kategorii (np. sprawca w momencie popełnienia omawianego przestępstwa prowadził samochód osobowy, zaś z zawodu jest kierowcą ciężarówki; wówczas osoba taka powinna starać się przekonać sąd, co do tego, iż orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów obejmujących również ciężarówki będzie dla niej niezwykle dolegliwe – wpłynie na utratę pracy, a co za tym idzie – pogorszenie sytuacji materialnej całej jego rodziny). Otóż, jeżeli w wyroku sądu nie jest wskazana dana kategoria pojazdu – wówczas zakaz nie będzie takiej kategorii obejmował. Z reguły wygląda to tak – jeżeli dany kierowca posiada prawo jazdy więcej niż jednej kategorii i dojdzie do sytuacji, w której będzie prowadził w stanie nietrzeźwości np. samochód osobowy – wówczas sąd orzeknie zakaz prowadzenia pojazdów właśnie kategorii B. A więc – bardzo często (jednak nie zawsze) sąd decyduje się na zastosowanie takiego zakazu tylko do jednej kategorii.
Prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości
W myśl art. 42 § 2 Kodeksu karnego, w odniesieniu do sprawcy, który prowadził pojazd w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego sąd orzeka (obligatoryjnie) na okres nie krótszy niż 3 lata zakaz prowadzenia pojazdów: wszelkich lub określonego rodzaju. Orzekając taki zakaz sąd musi wskazać również, jakich pojazdów będzie on dotyczył, czy obejmie wszelkie pojazdy czy pojazdy określonego rodzaju np. samochody osobowe lub ciężarowe. W tym zakresie istnieje możliwość złożenia wniosku do sądu o ograniczenie zakazu prowadzenia pojazdów tylko do jednej kategorii z uwagi na brzmienie przepisu, w którym dopuszcza się ograniczenie zakazu do pojazdów określonego rodzaju i warto z tej możliwości skorzystać. Należy przy tym pamiętać, iż każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
Odmowa zwrotu prawa jazdy
Niekiedy jednak nie jest to takie oczywiste. Otóż, jeżeli sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii, następnie odpis takiego orzeczenia trafia do określonego organu administracji rządowej lub samorządu terytorialnego, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania skazanego. Jak pokazuje praktyka owe organy bardzo często odmawiają zwrotu prawa jazdy w zakresie kategorii, wobec której sąd nie orzekł zakazu. Swoje postępowanie argumentują odwoływaniem się do art. 12.1 Ustawy o kierujących pojazdami: „Prawo jazdy nie może być wydane osobie: 2) w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu; 3) w stosunku do której wydano decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami lub zatrzymaniu prawa jazdy – w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji.” Jednak jak podkreśla się w orzecznictwie, przywołany przepis dotyczy sytuacji, w której osoba ubiega się o uzyskanie (wydanie) prawa jazdy (nie zaś o zwrot zatrzymanego prawa jazdy). W 2023 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż wspomniane przepisy w zakresie, w jakim pozbawiają osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, są niezgodne z Konstytucją (SK 23/21). Ponadto Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 lutego 2014 r. I KZP 29/13 stwierdził, iż ,,Sąd orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, określając jednocześnie, jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy, i dopiero to orzeczenie sądu stanowi podstawę do cofnięcia przez właściwy organ administracji uprawnień do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie. Organ ten nie może przy tym rozszerzyć ani zawęzić orzeczonego przez sąd zakazu”.
